اعتماد مردمي، سرمايه رسانه ملي

خبرگزاري آريا - برخلاف تصور و خواسته کساني که به‌دنبال از ميان بردن مرجعيت رسانه‌اي سازمان صداوسيما هستند و اصرار دارند که از ضريب نفوذ اين رسانه در ميان مخاطبانش کاسته شده است، تازه‌ترين آمارها و نظرسنجي‌ها نشان مي‌دهد رسانه‌ملي در مناسبت‌ها و برهه‌هاي مختلف و حساس خوش درخشيده و در مقاطع و نقاط عطفي همچون اربعين حسيني، دهه‌فجر، ارتحال آيت‌الله هاشمي، برنامه‌هاي نوروزي، انتخابات رياست‌جمهوري و شوراهاي اسلامي شهر و روستا، آتش‌سوزي ساختمان پلاسکو، ارتحال حضرت امام (ره)، برنامه‌ها و سريال‌هاي ماه مبارک رمضان و حادثه تروريستي اخير تهران، با اطلاع رساني دقيق و به موقع مرجعيت رسانه‌اي خود را حفظ کرده است.

با اين حال به نظر مي‌رسد حفظ چنين جايگاه و تداوم چنين رويکردي به مذاق عده‌اي خوش نيامده است و همچنان جهد و تلاشي پيگير را براي تضعيف رسانه ملي در دستور کار خود قرار داده و بر طبل سياه‌نمايي و تخريب مي‌کوبند.
اين در حالي است که نظرسنجي مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسيما در مقام بزرگ‌ترين و معتبرترين مرکز نظرسنجي کشور که دهم ارديبهشت‌‌ در تهران و 32 مرکز استان انجام شده، گوياي اين واقعيت است که ميزان مراجعه مردم به شبکه‌هاي راديويي و تلويزيوني براي کسب اطلاع از اخبار و رويدادهاي مربوط به انتخابات از 2/67 به 8/74 درصد رسيده که اين حجم استقبال و مراجعه در دو سال گذشته بي‌سابقه بوده است.
همين نظرسنجي گوياي اين واقعيت است که در همين بازه زماني، ميزان اقبال عموم به شبکه‌هاي مجازي و در راس آنها تلگرام با کاهش همراه بوده و از 4/23 به 1/21 درصد رسيده است.
از سويي ديگر در همين ماه مبارک رمضان، فراخوان برنامه «ماه عسل» براي آزادي زندانيان به رهايي 500 زنداني تا به اينجاي کار منجر شده است. همچنين برنامه‌هاي ديگري مثل «خندوانه» هم مسبب بروز و پيدايش حرکت‌هاي اجتماعي متعدد در زمينه‌هاي زندگي شهري و اخلاق شهروندي شده است.
به نظر مي رسد کساني که در پي تضعيف و ضربه زدن به صداوسيما هستند در وهله اول با مطرح کردن مسائل مالي و عدم پرداخت بودجه سعي در تنگنا قرار دادن اين سازمان و القاي سياست‌هاي خود دارند که اين سياست، با توجه به رويکرد مديريتي دکتر علي‌عسکري و تعاملات خوب ايشان با ساير دستگا‌ه‌ها و برقراري گفتمان عدالت رسانه‌اي در عمل ابتر مانده است. ساخت سريال‌هاي فاخر و برنامه‌هاي جذاب و سرعت گرفتن چرخه توليد آثار تلويزيوني، نشان مي‌دهد نقشه بدخواهاني که به‌دنبال ضربه زدن به سازمان صداوسيما هستند، نقش بر آب
شده است.
واقعيت اين است که با وجود همه فشارها، عسرت‌ها و تنگناهاي مالي که به نوعي مبين مظلوميت سازمان صدا و سيما مي باشد، رسانه ملي همچنان مرجعيت رسانه‌اي خود را حفظ کرده و با قدرت به راه خود ادامه مي‌دهد.
عملکرد قابل قبول در حادثه تروريستي اخير
رئيس دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي با اشاره به تفاوت عملکرد رسانه‌ها توضيح داد: در شرايط عادي، رسانه‌ها معمولا عملکرد يکساني دارند، اما در مواقع خاص و در بحران‌ها يا رويدادهاي مهم خبري مثل انتخابات، حوادث تروريستي و امثال آن روش‌ها و شيوه‌هاي متنوعي دارند و نمي‌توان از سازمان صدا و سيما توقع داشت در اطلاع‌رساني همان شيوه‌ فلان رسانه خارجي را در پيش بگيرد و عملکرد مشابه و يکسان داشته باشد.
دکتر محمدمهدي فرقاني با تاکيد بر اين‌که صداوسيما در حوادث تروريستي تهران شيوه و عملکرد درستي در مديريت جامعه و افکار عمومي داشته است، تاکيد کرد: اين مردم هستند که رسانه‌ها را قضاوت مي‌کنند و تصميم مي‌گيرند در معرض اطلاعات کدام رسانه قرار بگيرند؛ به کدام رسانه اعتماد کنند و حتي در چه مواردي اعتماد بکنند يا اعتماد نکنند.
اين استاد ارتباطات توضيح داد: مخاطب امروز در معرض داده‌هاي متنوع و حجيم قرار دارد و از طريق رسانه‌هاي مختلف با رويکردها و عملکردهاي مختلف به اخبار و اطلاعات دسترسي پيدا مي‌کند و در نهايت به تفسير و قضاوت شخصي مي‌رسد.
دکتر فرقاني نقد سازمان صدا و سيما را در صورتي منصفانه و درست دانست که در طرح آنها به مقتضيات داخلي توجه شده باشد و توضيح داد: برخي انتقادها مي‌تواند درست باشد اما برخي از نکاتي که منتقدان از باب قياس با رسانه‌هاي بين‌المللي مطرح مي‌کنند، مي‌تواند منصفانه نباشد چون در طرح آنها به اقتضائات داخلي توجه نشده است.
نقش غيرقابل انکار رسانه ملي
استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي معتقد است: رسانه ملي فقط راديو و تلويزيون نيست؛ بلکه مجموعه‌اي از رسانه‌هاست که امروزه در زمينه فضاي مجازي، خبرگزاري‌ها و شبکه‌هاي برون‌مرزي هم بسيار موفق عمل مي‌کند. لذا يکطرفه نمي‌توان قضاوت کرد و ارزش و زحمت بخش‌هاي مختلف اين نهاد را زير سوال برد.
دکتر اميدعلي مسعودي گفت: به عنوان مثال در قضيه عمليات نافرجام تروريست‌هاي داعش، اتفاقا راديو بسيار موفق عمل کرد و اولين رسانه‌اي بود که مخاطب را در جريان اين واقعه قرار داد. راديو در آن روز به‌صورت مستقيم خبرنگاراني داشت که در محل حادثه مستقر بودند و به صورت لحظه‌اي گزارش مي‌دادند. اما اقتضاي پخش اخبار فوري در شبکه خبر تلويزيون متفاوت است؛ چون بايد ابتدا تصاوير ارسال مي‌شد و بنابراين فقط به انعکاس واقعه از طريق زيرنويس بسنده کرد. البته درخصوص چنين قضيه‌اي هم نمي‌توان اين ايراد را وارد دانست که تلويزيون از واقعه عقب مانده است، بلکه ممکن است در آن لحظه تصميم‌ مراجع مسئول بر اين اساس بوده باشد.
وي تصريح کرد: اطلاع‌رساني وظيفه اصلي هر رسانه‌اي است. تلويزيون در ايام انتخابات مناظره‌ها و ميزگردهاي مختلفي را برگزار کرد و در تصميم‌گيري و آراي شهروندان هم بسيار تاثيرگذاشت. بنابراين نقش تاثيرگذاري اين رسانه غيرقابل انکار است. البته معتقدم اين جريان بايد بعد از انتخابات هم ادامه داشته باشد و کارمان به‌صورت مقطعي نباشد.
دکتر مسعودي افزود: امروزه عموما شرايط اين‌طور شده که خبرها را از شبکه‌هاي اجتماعي مي‌گيريم و بعد براي تائيد صحت و سقم‌شان به رسانه ملي مراجعه مي‌کنيم. فضاي مجازي به رقيبي هم براي رسانه‌هاي ملي و هم روزنامه‌هاي ما تبديل شده و اين هيچ اشکالي ندارد، اما با وجود اين، اعتبار شبکه‌هاي مجازي اصلا قابل مقايسه با رسانه ملي نيست و بخصوص وقتي پاي تفسير و تحليل به ميان مي‌آيد، رسانه ملي و مطبوعات مکتوب هنوز حرف اول را مي‌زنند.
اين استاد ارتباطات يادآور شد: دوباره تاکيد مي‌کنم که صدا و سيما را بايد به‌صورت يک مجموعه در نظر بگيريم. اين سازمان بارها شده که در مناسبت‌هاي گوناگون از استادان و کارشناسان حوزه‌هاي مختلف نظر خواسته و همه آنها را شنيده است. نمي‌شود فقط با نگاه نقد و ترس جلو برويم و لازم است که اقدامات مختلف اين سازمان را درک کنيم. همين الان مي‌بينيم که دو مجموعه نمايشي خوب روي آنتن است و اتفاقا يکي‌شان به معرفي و آسيب‌شناسي گروهک‌هاي قبل از انقلابي (مجموعه نفس) مي‌پردازد. شبکه خبر هم به صورت 24 ساعته مشغول پخش اخبار است و اينها اتفاقات کوچکي نيست.
حضور صدا و سيما در بزنگاه‌هاي بحران
حســـن بهشتي‌پور، کارشناس و تحليلگر مسائل سياسي در پاسخ به هجمه‌هايي که به صدا و سيما وارد شده، مبني بر اين‌که در اطلاع‌رساني اتفاقات اخير همچون حمله به مجلس و حرم امام(ره) چالاک عمل نکرده است، گفت: بايد تاکيد کنم اتفاقا رسانه ملي در زمان رخ دادن بحران‌ها تلاش مي‌کند مديريت بحران داشته باشد. شبکه خبر در اين مواقع حضور فعال دارد.
وي ادامه داد: گاهي دوستان به اشتباه فکر مي‌کنند نشان دادن صرف رويداد و تصاوير مختلف از بحران، نشان‌دهنده چالاکي است. صدا و سيما سر بزنگاه‌ها حضور موثر و به نفع مردم و آرامش و امنيت جامعه دارد. البته وظيفه صدا و سيما انعکاس رويدادهاست، اما اين انعکاس نبايد آرامش حاکم را در جامعه به هم بزند. صدا و سيما در مديريت بحران تلاش مي‌کند هم اخبار را انعکاس بدهد و هم آرامش جامعه را به هم نريزد. انعکاس صرف رويداد فقط ايجاد ناامني مي‌کند. به نظرم کار شبکه خبر قابل دفاع است، چون هدفش آرامش‌بخشي در جامعه است، نه دامن زدن به ناامني و ترويج فعاليت تروريستي.
اين کارشناس تاکيد کرد: دوستان خبر ندارند که سازمان صدا و سيما قبل از انتشار صوت و تصوير از يک بحران بايد با مقامات امنيتي هماهنگي کند و نمي‌تواند هر طور که دلش مي‌خواهد، يک خبر را پوشش دهد. البته تجربه گذشته مديران حوزه خبر به کمک مي‌آيد تا تصميم‌هاي صحيح را در کمترين زمان بگيرند، اما واقعيت اين است که صدا و سيما به تنهايي تصميم گيرنده نيست و بايد با مراکز امنيتي هماهنگي داشته باشد.
بهشتي‌پور در پاسخ به اين هجمه که عنوان شده صدا و سيما نقاط قوت دولت را ناديده مي‌گيرد و مرتب انتقاد دارد، توضيح داد: يکي از مشکلات صدا و سيما اين است که اگر مثبت تعريف کند، اثرش روي افکار عمومي کم است و اگر انتقاد کند، بازتابش زياد. يعني اين خاصيت برنامه سازي در رسانه است. صدا و سيما برنامه‌هاي مثبت از دولت پخش مي‌کند، اما به همين دليلي که گفتم، کمتر ديده مي‌شود، اما يک يا چند انتقاد کوچک خيلي سر و صدا مي‌کند و برنامه‌هاي مثبت به چشم دولت نمي‌آيد.
اين کارشناس درباره انتقاداتي مبني بر اين‌که رسانه ملي در حوزه‌هاي فرهنگي و اجتماعي تاثيرگذار نيست، توضيح داد: به نظرم بايد در انتقاد کردن انصاف هم لحاظ شود. وقتي کسي اين حرف را مي‌زند، يعني اين‌که توجهي به تاثير رسانه تصويري ندارد، در حالي که يکي از تاثيرگذارترين رسانه‌ها روي افکار عمومي، رسانه تصويري است. بنابراين غير منصفانه است که بگوييم برنامه‌هاي صدا و سيما تاثيرگذار نيست.
بهشتي‌پور با اشاره به برنامه‌هاي خندوانه و ماه عسل گفت: رسانه ملي برنامه‌هاي موفق زياد دارد. اين برنامه‌ها روي افکار مردم خيلي تاثيرگذارند و بايد جنبه انصاف را رعايت کرد. حال بحث اين است اين تاثيرگذاري کافي است يا نه؟ من مي‌گويم نه، چون معتقدم صدا و سيما بايد خيلي بيشتر از اين کار کند تا ميزان تاثيرگذاري‌اش بيشتر باشد. صدا و سيما رقيب‌هاي جدي دارد و رقابت هم خيلي سنگين است. به همين دليل براي اين‌که از اين رقابت عقب نماند، بايد تلاش بيشتري داشته باشد.
وي درباره اين‌که برخي منتقدان صدا و سيما معتقدند در زمان انتخابات به غير از پخش مناظره‌ها، کار مفيدي ديگري انجام نداده و مردم همه اطلاعات خود را از طريق فضاي مجازي دريافت مي‌کردند، توضيح داد: اين هم بي‌انصافي است و صحت ندارد.
انتقاد، نيازمند سند و مدرک است
دکتر عباس اسدي معتقد است: براي عملکرد هر سازمان و نهادي بايد تحليل محتوايي و بررسي آماري صورت بگيرد.
استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي ضمن تاکيد بر پژوهش و بررسي مستند و دقيق توضيح داد: من بعيد مي‌دانم صدا و سيما از حوزه زنان يا جوانان يا دستاوردهاي دولت غفلت کرده باشد. برنامه‌هايي متنوع در قالب‌هاي گوناگون در تلويزيون توليد مي‌شود که هم مستقيم و هم به طور غيرمستقيم به مسائل مختلف مي‌پردازد. به عنوان نمونه برنامه‌هاي متنوعي درباره زنان وجود دارد و در عين حال ممکن است در يک برنامه سرگرم‌کننده نيز با يک بانوي موفق گفت‌وگو و به صورت غيرمستقيم مسائل زنان مطرح شود.
وي با تاکيد بر اين نکته که بايد مستند و دقيق درباره عملکرد سازمان صدا و سيما صحبت کرد، افزود: به نظر من بسياري از اين منتقدان اصلا تلويزيون تماشا نمي‌کنند. اگر قرار است تلويزيون را نقد کنيم بايد اول آن را بدرستي ببينيم؛ از برنامه‌هايش مطلع باشيم و بدانيم در چه برنامه‌‌اي چه موضوعاتي مطرح مي‌شود. صدا و سيما برنامه‌هاي متنوعي دارد و در هر کدام از اين برنامه‌ها از زاويه‌اي به موضوعات پرداخته مي‌شود.
از نگاه اين مدرس ارتباطات، شايد عملکرد صدا و سيما درباره موضوعات مختلف شدت و ضعف‌هايي داشته باشد اما به معناي آن نيست که غفلتي صورت گرفته است.
وي در ادامه افزود: من معتقدم تفکري وجود دارد که قصدش انتقاد از صدا و سيما نيست بلکه از موضع تخريب وارد مي‌شود. اين تفکر، رسانه ملي را رسانه جناح خاصي تلقي مي‌کند در حالي که دولت هميشه از صدا و سيما استفاده کرده و بسيار بي‌انصافي است اگر بگوييم دولت سهمي در صدا و سيما ندارد.
دکتر اسدي به بهره‌هايي که دولت از صدا و سيما برده اشاره و تصريح کرد: دولت به مناسبت‌هاي مختلف از طريق اين سازمان اقدامات و اهدافش را طرح کرده است اما متاسفانه افرادي تحت تاثير رسانه‌هاي برون مرزي و اپوزيسيون قرار مي‌گيرند و دقيقا اظهارات مخالفان نظام جمهوري اسلامي ايران را تکرار مي‌کنند.
اين استاد ارتباطات در ادامه از منتقدان صدا و سيما خواست درباره اظهاراتشان به نمونه‌ها و مصداق‌ها بپردازند و از کلي‌گويي پرهيز کنند.
وي با تاکيد بر ضرورت وجود سند و مدرک و بي‌اعتبار شمردن اظهارات بي‌حساب و کتاب توضيح داد: بر اساس بررسي‌هاي من صدا و سيما به مسائل زنان، جوانان، موضوعات و مسائل فرهنگي، دغدغه‌هاي اجتماعي، دستاوردها، نقاط ضعف و قوت دولت و بسياري موضوعات ديگر پرداخته؛ شايد کم و کاستي‌هايي وجود داشته باشد اما هرگز بي‌توجهي و غفلت نبوده است.
عدالت رسانه‌اي در برگزاري مناظره‌هاي انتخاباتي
دکتر اسماعيل قديمي صدا و سيما را داراي ساختار تعريف شده‌اي توصيف مي‌کند که عملکردش نمي‌تواند خارج از اين ساختار باشد.
استاد دانشگاه علامه طباطبايي در اين‌باره توضيح داد: محدوديت‌هاي قانوني و ساختاري سبب مي‌شود انتقادهايي به رسانه ملي صورت بگيرد و اين ارتباطي به عملکرد مديران و برنامه‌سازان اين سازمان ندارد. به عنوان نمونه رسانه ملي درباره زنان، سياست‌هاي تعريف شده‌اي دارد و امکان ندارد خارج از اين سياست‌ها اقدام کند.
اين استاد ارتباطات درباره انتقادها و هجمه‌ها عليه سازمان صداوسيما گفت: راديو و تلويزيون در ايران با 70 ميليون مخاطب مواجه است که سلايق، تفکر و نظر خاص خودشان را دارند و از طرف ديگر صداوسيما چارچوب‌هايي دارد که قانون و ساختار و شرايط اجازه نمي‌دهد از اين چارچوب‌ها عدول کند.
وي با تاکيد بر عدالت رسانه‌اي سازمان صداوسيما در زمينه برگزاري مناظره‌هاي انتخاباتي گفت: عملکرد تلويزيون در انتخابات و فرصت خوب و عادلانه‌اي که در اختيار تمام نامزدها قرار داد، از موارد قابل توجه و تعميم‌پذير در اين رسانه است. البته محدوديت زماني وجود داشت؛ چون در برخي کشورها نامزدها يک سال براي حضور در رسانه‌ها و مناظره‌هاي تلويزيوني فرصت دارند، اما در ايران اين زمان فقط يک ماه است و معمولا نامزدهاي ما از حمايت اتاق‌هاي فکر و گروه‌هاي کارشناسي برخوردار نيستند تا بتوانند برخوردي درست در مناظره‌ها داشته باشند و حضورشان در رسانه دقيق و منطقي باشد.
دکتر قديمي در پايان به عنوان يک مدرس دانشگاه پيشنهاد کرد: مديران و برنامه‌سازان راديو و تلويزيون مي‌توانند در همين چارچوبي که قوانين براي صداوسيما تعريف کرده، تاکتيک‌ها را تغيير بدهند و علمي‌تر، فني‌تر و دقيق‌تر برخورد کنند، درباره موضوعات مختلف به آمارها استناد کنند، فضا را در اختيار دانشگاهي‌ها و اهل علم بگذارند و از کارشناسان و متخصصان بي‌طرف بهره بيشتري بگيرند.

کلیدواژه:

دانشگاه علامه طباطبایی | استاد ارتباطات | سازمان صدا و سیما | سازمان صداوسیما | مناظره ها | برنامه ها | رسانه ملی | رسانه ای | رسانه ها | توضیح داد | قرار داد | شبکه خبر

احتمال پیروزی حزب حاکم سوسیالیست در انتخابات پارلمانی آلبانی در مرحله دوم کار سختی داریم آشنایی با فعالیت‌های ورزشی و غیر ورزشی 5 عضو هیات‌مدیره استقلال+روزمه کاری صادقیان با سپیدرود به توافق نرسید تلاش «مسافر» برای توپ گیری سوژه برتر فدراسیون جهانی شد+ عکس مدال برنز جهان بر گردن حجی زواره استخدام 4 ردیف شغلی در تهران آیت ‌الله سیستانی روز دوشنبه را عید سعید فطر در عراق اعلام کرد چند توصیه برای بیماران مبتلا به سیروز کبدی واژگونی تانکر حامل نفت حادثه آفرید قدرت نمایی بشار اسد با شرکت در نماز عید فطر حماء عيد فطر؛ جشن مؤمنين و سربلندي در آزمون بزرگ الهی

پربیننده‌ترین خبرهـا

آخرین خبرهـا